Reaidadoarjja unnamánášváhnemiidda

Reaidadoarjja galgá leat veahkkin dasa ahte bearrašat ieža eambbo sáhttet fuolahit iežaset mánáid. Don sáhtát válljet áiggut go ieš ollesáiggi fuolahit máná, dahje man muddui áiggut earáid diktit fuolahit du máná, beroškeahttá das mot mánnágeahčču ordnejuvvo.

Gii sáhttá oažžut reaidadoarjaga?

Jus dus leat mánát gaskkal ovtta ja golbma jagi geat eai leat mánáidgárddis mas lea almmolaš doaibmadoarjja, de sáhtát don oažžut olles reaidoruhtadoarjaga. Jus mánás lea oasseáiggesadji mánáidgárddis, de sáhtát oažžut muhtun muddui reaidaruhtadoarjaga. Don sáhtát eanemusat oažžut doarjaga 23 mánnui.

Adopterejuvvon mánáide sáhtát don oažžut reaidadoarjaga gitta 23 mánnui maŋŋel go olles adopšuvdnaruđa doarjjaáigodat lea nohkan. Dát gusto vaikko mánná lea deavdán dahje deavdá golbma jagi dán áigodagas, muhto mánná ii sáhte leat álgán skuvlii.

Don it oaččo reaidadoarjaga

• mánáide geat mánáidsuodjalanbálvalusaid lága mielde leat biebmoruovttus dahje ásahusas.
• Oktanis olles váhnenruđain adopšuvnnas. Dakkár dilálašvuođain oaččut don áramusat reaidadoarjaga mánu maŋŋel go olles váhnenruđa áigodat nohká. Seamma áigeráddjehus lea maiddái jus don leat ožžon ovttahávvásaš doarjjaruđa dan sadjái go váhnenruđa adopšuvnnas.

Go don fárret olgoriikii

Mánná galgá dábálaččat orrut Norggas. Máná meroštallet orrume Norggas jus dat galgá leat Norggas eanet go 12 mánu.

Don sáhtát muhtun dilálašvuođain oažžut reaidadoarjaga go gaskaboddosaččat leat olgoriikkas gitta golbma mánu.

Jus don orut eará EEŠ - riikkas go Norggas ja vuostáiválddát penšuvnna Norggas dahje leat bargi gii leat sáddejuvvon Norggas, de sáhtát don vissis eavttuid vuođul bisuhit reaidadoarjaga dalle go leat olgoriikkas. Don gávnnat eanet dieđuid Reaidadoarjaga birra dalle go leat olgoriikkas olgešbealde fálus Gaskariikkalaš vuolde.

Jus don boađát Norgii

Don sáhtát maiddái muhtin dilálašvuođain oažžut reaidaruhtadoarjaga mánáide geat orrot eará EEŠ – riikkas, jus don barggat Norggas, norgga skiippas dahje norgga coages áhpeguovlluin. Eanet dieđuid mánáidruđa ja reaidadoarjaga birra olgoriikka bargiide Norggas gávnnat olgešbealde fálus Gaskariikkalaš vuolde.

Maid don sáhtát oažžut?

Dat mii mearrida man ollu reaidadoarjaga don oaččut lea áigi mii mánáidgárddis lea juolluduvvon. Dat ii mearkkaš maidege lea go mánná unnit go juolluduvvon áiggi mánáidgárddis.

Reaidadoarjja lea attus mas ii leat vearru.

Lea dehálaš ahte don dieđihat jus mánná álgá mánáidgárdái. Don šattat máksit ruovttoluotta jus fal reaidadoarjja lea boastut olggosmáksojuvvon.

Mot don ozat reaidadoarjaga?

Nubbi váhnen ohcá doarjaga, jus orrubeahtti ovttas. Jus doai orrubeahtti goabbat sajes, de sáhttá son ohcat reaidadoarjaga gean luhtte mánná orru bistevaččat. Don it sáhte oažžut maŋŋilmávssu reaidadoarjagis eanet go golmma mánu ovddas ovdal dan kaleanddarmánu go don ohcet.

Jus doai leahppi čálalaš šiehtadusas šiehtadan s ahte mánná orru guovtti báikkis mánáidlága § 36 mielde, de sáhttibeahtti doai juogadit reaidadoarjaga, jus leahppi ovttaoaivilis dasa. Ii goabbá ge dudnos sáhte dakkár dilálašvuođas geavahit mánáidgárdesaji almmolaš doaibmadoarjagiin, ja dalle šaddabeahtti doai goappešagat ohcat reaidadoarjaga.

Don ozat skoviin “gáibádus oažžut reaidadoarjaga smávvamánnáváhnemiidda – NAV 34-00.08”, maid gávnnat Skovit vuolde olgešbealde fálus.

Go leat válljen skovi, de boađát skovvebagadussii. Dán bagadusas galggat russestit makkár mildosiid ja makkár lágan dokumentašuvnna galggat bidjat ohcama mielde. Dutnje ihtá maiddái ovdasiidoárka. Mii sihtat du sáddet sisa dan mii namuhuvvo ovdasiiddus nu ahte mii sáhttit meannudit du ohcama jođánit ja beaktilit. Bija ovdasiidoárkka bajemussii reivves.

Mearrádus

Go NAV lea vuostáiváldán du ohcama, de oaččut dieđu dan birra man guhká jáhkket áššemeannudemiin ádjánit. Dutnje sáddejit mearrádusas dieđu go ohcama leat meannudan.

Dieđit daid rievdadusaid  

Jos oaččut rievdadusaid bálkkás,  bearaš dilis dahje bargo dilis, dahje áiggut leat olgoriikas, sáhttá dat addit ollu váikkuhusaid mávssus don oaččut NAV:as. Diekkár dilis de fertet don dákkaviđe dieđihit NAV- kantuvrii gos don orut.