Bearaš ja fuolahus

Gii sáhttá oažžut áhpehisvuođaruđa?

Dus sáhttá leat riekti áhpehisvuođaruhtii jus bargu mielddisbuktá, dahje bargosaji dilálašvuođat mielddisbuktet dan riskka ahte dat sáhttet vahágin ohkái. Gáibádussan lea ahte ii leat vejolaš bidjat eará bargui dahje láhčit dilálašvuođa eará bargui.

Dát gusto ovdamearkka dihte

•   bargat kemiijalaš ávdnasiiguin
• fysalaš lossa bargu 
•  bargu mas lea huššá
•  psykososiála dilálašvuođat

Don galggat leamašan barggus unnimusat njeallje vahku. Du jahkesisaboahtu galgá unnimusat dahkat beali álbmotoaju vuođđosupmis (V) jus dus galgá leat riekti áhpehisvuođaruhtii. Áhpehisvuođaruhta addojuvvo dan rájes go šaddat botket barggu, ja gitta golmma vahkkui ovdal riegádahttima. Maŋŋel dan oaččut váhnenruđa, jus leat gártadan rievtti dasa.

Jus sáhtát vuolidit bargoáiggi, ja ain leat barggus, de sáhtát oažžut gráderejuvvon áhpehisvuođaruđa. Dus sáhttá leat riekti buohcanruhtii jus don it sáhte bargat áhpehisvuođas daningo leat buohcci.

Don sáhtát lohkat eambbo bargoaddi ja bargi gaskasaš vuoigatvuođaid ja geatnegasvuođaid birra Arbeidstilsynet.no čujuhusas.

Maid don sáhtát oažžut?

Ii addojuvvo doarjja sisaboađus mii lea guđa geardde badjel vuođđosupmi.

• Bargiideáhpehisvuođaruđa meroštallan dábálaččat dahkkojuvvo sisaboađu vuođul mii dus lea go šaddet heaitit barggus. NAV-kantuvra rehkenastá olu don oaččut.
• Iešheanalis ealáhusdolliide áhpesivuođaruđa meroštallan dábálaččat dahkkojuvvo golbma maŋemus sisaboahtojagi gaskamearálaš penšuvdnaaddi sisaboađu vuođul. Áhpehisvuođaruhta dahká 100 proseantta sisaboađus mii meroštallamii lea vuođđun.

Mot don ozat?

Du doavttir dahje jortamovra galgá álohii medisiinnalaččat árvvoštallat lea go riska dasa ahte ohkái sáhttá vahágin jus don joatkkát barggus.

Jus leat bargi, de ozat Bargobearráigeahču skoviin “Sirdin eará bargui/láhčin áhpehisvuođa geažil” (nr.474 b). Doavttir/jortamovra deavdá iežas oasi skovis. Skovi válddát mielde iežat bargoaddái.

Jus bargoaddi ii sáhte bidjat du eará bargui, de galgá bargoaddi deavdit iežas oasi skovis ovdalgo dan sáddet iežat báikkálaš NAV-kantuvrii. Ohcamii galgá vuosttassiidu čuovvut maid don aoččut skovi bagadallamis nav.no

Jus bargoaddi máksá dutnje olles bálkká dan áigodagas go dus lea riekti áhpehisvuođaruhtii , ja russesta dán “bargi sisaboahtočuvgehusa” blankeahtas - NAV 08.30-01, de mii árvvoštallat dan nu ahte bargoaddi ohcá álbmotoajus  ruovttoluottamáksima. Ruovttoluottamáksin liikká eaktuda dan ahte bargi maiddái  ovddida iežas áhpehisvuođa gáibádusa rievttes áigái.

Don it oaččo addosiid guhkkelii ruovttoluotta go golmma mánnui  dan beaivvi rájes go ozat. Olggosmáksin vuoliduvvo jus ozat maŋŋel.

Jus leat iešheanalis ealáhusdoalli dahje luođđobargi, de ozat skoviin “ Gáibádus  iešheanalis ealáhusdoallis ja luođđobargis oažžut áhpehisvuođaruđa -  NAV 14-04.10”. Sihke don ja doavttir/jortamovra galgabeahtti deavdit skovi.

Don galggat čilget dilálašvuođaid du bargodilis maid oaivvildat mielddisbuktet riskka ohkái. Seammás galggat árvvoštallat vejolašvuođaid láhččojuvvon bargui nu ahte oažžu eret riskalágan dili.

Don it oaččo máksojuvvot guhkelii ruovttoluotta go golbma mánu dan rájes go ozat. Jus ozat maŋŋel, de olggosmáksin vuoliduvvo seamma ollu.

Goas ruđat olggosmáksojuvvojit?

Áhpehisvuođaruhta máksojuvvo oktii mánnosaččat ja sisaboađus šaddá máksit vearu.

Dieđit daid rievdadusaid  

Jos oaččut rievdadusaid bálkkás,  bearaš dilis dahje bargo dilis, dahje áiggut leat olgoriikas, sáhttá dat addit ollu váikkuhusaid mávssus don oaččut NAV:as. Diekkár dilis de fertet don dákkaviđe dieđihit NAV- kantuvrii gos don orut.