Bargu ja bargoeallin

Makkár addosiid sáhtát don oažžut?  

Vuođđoattus ja mánáidlasáhus galgá gokčat du birgenlági olggosgoluid ja dat addojuvvo daid beivviid ovddas go searvvat fálaldahkii. Don sáhtát oažžut mánáidlasáhusa mánáid ovddas vuollel 16 jagi geaid don fuolahat. Don galggat ovdanbidjat riegádanatteasta ja orrunbáikeduođaštusa go dus galgá leat riekti oažžut mánáidlasáhusa. 

Don sáhtát oažžut lassidoarjagiid maiguin govččat liigeolggosgolut doaimma oktavuođas. Don galggat dokumenteret olggosgoluid. 

• Dutnje sáhttá doarjaga addit mainna gokčá beaivválaš mátkegoluid go dus lea mátkkoštangaska badjel 6 kilomehtara ovtta guvlui. 
• Don sáhtát oažžut mánáidgeahččanlasáhusa jus dus doaimma geažil leat dikšo- ja mánáidgeahččoolggosgolut mánáide mat leat vuollel logi jagi. Don sáhtát maiddái oažžut mánáidgeahččolasáhusa badjel logejahkásaš mánáid ja bearašlahtuid ovddas.  Váldde oktavuođa NAV-kantuvrrain jus áiggut lagat dieđuid.  
• Don sáhtát oažžut orrunlasáhusa go orut eará báikkis jus it beasa orrut ruovttus doaibmaáigodagas. 
• Don sáhtát oažžut doarjaga ruovttumátkkiide jus orut eará báikkis go ruovttus doaibmaáigodagas eanet go njeallje mánu ja ahte don doaibmaáigodagas válddát dohkkehuvvon luomu. 
• Don sáhtát oažžut doarjaga skuvlabiergasiidda jus searvvat dábálaš ohppui mii lea oassin bargoguvllot doaimmas ja dus ii leat riekti vástideaddji addosiidda eará njuolggadusaid mielde. 
• Don sáhtát oažžut ruovttoluottamáksima dárbbašlaš doavttirolggosgoluin doaimma čađaheapmái jus don ovdanbijat rehkega. 

Dus ii leat riekti dáid addosiidda jus dus 

• doaimmas lea dábálaš bargi bálkká  
• lea riekti eará addosiidda mat galget gokčat daid seamma goluid 

Mánáidruhta, reaidadoarjja ja mánnápenšuvdna ii váikkut riektái oažžut addosiid doaimma čađahettiin. 

Jus don doaibmaálgimis oaččut dahje leat ohcan beaiveruđa, de sáhtát don válljet áiggut go beaiveruđa vai doaibmadoarjagiid. Jus doaibmaáigodagas oaččut beaiveruđa, de sáhtát oažžut doarjaga mátkeolggosgoluid gokčamii, muhto it eará lassidoarjagiid. 

Jus don searvvat doibmii Gealbudahttinprográmma bokte, de oaččut baicca gealbudahttindoarjaga dan sadjái go vuođđoaddosa ja mánáidlasáhusa. Muhto don sáhtát ohcat lassidoarjagiid nugo namuhuvvon maiguin gokčá dokumenterejuvvon liigeolggosgoluid mat dus leat doaimma oktavuođas. 

Mot don ozat?  

Go doibmii álggát, de don oaččut,go leat doaimmas,skovi mainna gáibidat doarjagiid (oktagaslašdoarjja). 

Mildosat gáibidanskovvái  

• Don galggat doalvut devdojuvvon gáibidanskovi NAV-kantuvrii nu jođánit go vejolaš. NAV-kantuvra sáhttá veahkehit du skovi deavdimiin. 

Mearrádusa váidin  

Váidda galgá leat čálalaččat ja dan galgá buktit dahje sáddet báikkálaš NAV-kantuvrii. NAV-kantuvra sáhttá veahkehit du čállit váidaga. Don galggat joatkit sáddemis dieđihangoarttaid vaikko vel váiddát ge. 

Váidináigemearri lea guhtta vahkku, dan beaivvi rájes go mearrádus bođii du poastakássii. 

Jus váidda mieđihuvvo dutnje, de dutnje maŋŋelgihtii máksojit addosat dušše daid beivviid ovddas go leat leamašan registrerejuvvon duohta bargoohccin. Don galggat maiddái deavdit addosiid dábálaš eavttuid. 

Dán sáhtát don ieš dahkat  

• Registreret iežat bargoohccin NAV:s  
• Sáddet elektruvnnalaš dieđihangoartta 
• Almmuhit iežat CV bargoaddiide, almmá nu ahte lea makkárge earálágan oktavuohta NAV:in 
• Ohcat rabas virggiide  
• Diŋgot virgealmmuhusaid bargomaila bokte  

Maid don sáhtát oažžut?  

Vuođđoattus lea dan duohken man boaris don leat go ozat. Don oaččut alla máksomeari jus leat badjel 19 jagi, ja vuollegis máksomeari jus leat vuollel 19 jagi. Geahča máksomeriid vulobealde. 

Goas ruhta máksojuvvo?  

Dutnje olggosmáksimat dahkkojit daid beivviid ovddas go searvvat doibmii,  ja bassebeivviid ovddas mat leat juovllaid, ođđajagi, beassážiid, hellodagaid, miessemánu 1.b ja 17.b. ja heláduorastaga oktavuođas, dalle go dákkár beaivvit šaddet dakkár beivviide mat dábálaččat livčče leamašan doaibmabeaivvit.  

Addosat mat meroštallojit dieđihangoartta dieđuid vuođul olggosmáksojit sullii guokte-njeallje beaivvi maŋŋel go NAV lea registreren du dieđihangoartta. Dát guoská vuođđoaddosii, mánáidlasáhussii, beaivválaš mátkkoštandoarjagii, mánáidgeahččolasáhussii ja doarjagii go orut eará báikkis.  

NAV olggosmáksá eará addosiid go lea ožžon doarvái dokumentašuvnna sáhttit árvvoštallat ja olggosmáksit.  

Buot addosat leat vearuhaga maid dás namuhit, ja dat eai atte penšuvdnaaddi sisaboađu. 

Doaibmasaji massin  

Don massát doaibmasaji jus don 

• ii boađe doibmii vuosttaš beaivvi nu ahte it leat dieđihan jávkama birra
• leat álgán doibmii ja dus lea nu ollu jávkan ahte eai oainne šat ávkkálažžan ahte don čađahat doaimma 

Don massát maiddái rievtti addosiidda. 

Eará ortnegat mat sáhttet leat áigeguovdilat 

• Du dieđihangeatnegasvuohta  
• Boasttu dahje váilevaš dieđut 
• Beaiveruhta bargguhisvuođas

Dieđit daid rievdadusaid  

Jos oaččut rievdadusaid bálkkás, sáhttá dat addit ollu váikkuhusaid mávssus don oaččut NAV:as, fertet don dákkaviđe dieđihit NAV-kantuvrii gos don orut.